1o_portalr

GreekEnglish (United Kingdom)
Login Register

Πάσχα

Φουνάρα Φουνάρα

Τα έθιμα στην Κρήτη είναι ατέλειωτα ακόμα και για το Πάσχα, τα περισσότερα από αυτά διατηρούνται μέχρι και σήμερα. 

Όλη την Μεγαλοβδομάδα οι γυναίκες καθαρίζουν τα σπίτια τους, οι άντρες φροντίζουν για το κρέας του Μεγάλου Σαββάτου και της Κυριακής του Πάσχα, ενώ τα παιδιά μαζεύουν κλαδιά και ξύλα για την παραδοσιακή «φουνάρα».

Είναι ένας τεράστιος σωρός από κλαδιά και ξύλα στο προαύλιο της εκκλησίας.

Σκοπός ήταν να βάλουν φωτιά μετά το «Χριστός Ανέστη». Τα χρόνια εκείνα υπήρχε ανταγωνισμός μεταξύ των χωριών ή της γειτονιάς για το ποιος θα έχει την μεγαλύτερη φουνάρα. Δεν δίσταζαν να πηγαίνουν στα άλλα χωριά να την κλαίνε πριν την καθορισμένη ημέρα. Συνήθως τα παιδιά ξενυχτούσαν γύρω της για να την προσέχουν μέχρι και το Μεγάλο Σάββατο.

Από το πρωί της Μεγάλης Πέμπτης οι γυναίκες ασχολούνται με το ζύμωμα. Ζυμώνουν τα καλιτσούνια και τις λαμπροκουλούρες. Είναι γλυκά ψωμιά του Πάσχα με ένα κόκκινο αβγό στη μέση.

Επίσης τη Μεγάλη Πέμπτη, οι γυναίκες βάφουν τα αβγά, που παλιά αυτό γινόταν από τα χρώματα των λουλουδιών -κυρίως της κόκκινης παπαρούνας αλλά και των μπατζαριών. Την Μεγάλη Πέμπτη παλαιοτέρα με αγριολούλουδα και λεμονανθούς έφτιαχναν στεφάνια για να τα τοποθετήσουν το βράδυ της ίδιας ημέρας στον Σταυρωμένο Ιησού.

Σήμερα δυστυχώς μόνο στα χωριά τηρείται αυτό το έθιμο ενώ τα στεφάνια αυτά συνήθως παραγγέλνονται σε ανθοπωλεία. Το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής και όταν στις εκκλησίες ψάλλονταν οι Μεγάλες Ώρες, παιδιά κάθε ηλικίας ξεχυνόνταν στους δρόμους των χωριών και από τις αυλές των σπιτιών μάζευαν λουλούδια και τα πήγαιναν στις εκκλησίες για το στολισμό των Επιταφίων. 


Ακόμη σε πολλά χωριά της Κρήτης τη Μεγάλη Παρασκευή, νέοι και νέες κρατώντας ένα Σταυρό με στεφάνι γυρνούν τους δρόμους των χωριών και ψάλλουν το μοιρολόι της Παναγιάς: «σήμερα μαύρος ουρανός σήμερα Μαυρη Μέρα…» 

Το μοιρολόϊ της παναγίας 

Σήμερον μαύρος ουρανός, σήμερον μαύρη μέρα
σήμερον όλοι θλίβονται και τα βουνά λυπόνται
Σήμερον έβαλαν βουλή οι άνομοι εβραίοι
οι άνομοι και τα σκυλιά και οι τρειςκατηραμένοι
για να σταυρώσουν το Χριστό των Πάντων Βασιλέα

Ο Κύριος ηθέλησε να μπει σε περιβόλι
να κάμει δείπνο μυστικό για να τον λάβουν όλοι
Η Παναγία η Δέσποινα καθόταν μοναχή της
τας προσευχάς της έκανε για το Μονογενή της
φωνή εξήλθε εξ’ ουρανού και απ’ αρχαγγέλου στόμα

Σώσων κυρά τας προσευχάς, σώσων και τας μετάνοιας
και τον υιό σου πιάσανε και σαν ληστή τον πάνε
και στου Πιλάτου την αυλή εκεί τον τυραννάνε.
Φτιάξε καρφιά, φτιάξε καρφιά, φτιάξε τρίαπερόνια
κι εκείνος ο παράνομος βαρεί και φτιάνει πέντε.

Συ Φαραέ που τα’ φτιαξες εσύ να μας διδάξεις.
Τα δυο βάρτε στα πόδια του και τ’ άλλα δυο στα χέρια
το πέμπτο το φαρμακερό, βάρτε το στην καρδιά του
να στάξει αίμα και νερό να λιγωθεί η καρδιά του.

Η Παναγιά σαν τ’ άκουσε έπεσε και λιγώθει
σταμνιά νερό της έριχναν τρία κανάτια μόσχο
και τρία νεροδόσταμνα για να της έρθει ο νους της.
Μα σαν της ήρθε ο λογισμός, μα σαν της ήρθε ο νους της
ζητά μαχαίρι να σφαεί, φωτιά να πάει ναπέση,
ζητά γκρεμό να γκρεμιστεί για το Μονογενή της.

Απολογιέται κι ο Χριστός της μάνας του και λέγει.
- Μάνα μ' αν γκρεμιστείς εσύ, γκρεμιέτ' όλος ο κόσμος,
μάνα μου αν σφαγείς εσύ, σφάζετ' όλος ο κόσμος,
μάνα μ' αν κρεμαστείς εσύ, κρεμιέτ' όλος ο κόσμος.
Πάρτο μάνα μου υπομονή, να πάρ' όλος ο κόσμος.
Άντε μάνα μου στο καλό και διάφορο δεν έχεις,
μόν' το μεγάλο Σάββατο κάτσε να μ' απαντέχεις

Όσοι αγαπάτε το Χριστό κι όσοι τον προσκυνάτε
Όλοι ακολουθήσετε να πάμε να τον βρούμε.
Δεν ακολούθησε κανείς μονάχα τρεις Παρθένες
η Μάρθα – η Μαγδαληνή και του Λαζάρου η μάνα,
του Ιακώβου η αδερφή και οι τέσσερες αντάμα,
πήραν τη στράτα, το στρατί, στρατί το μονοπάτι

Το μονοπάτι τς’ έβγαλε μες του ληστή την πόρτα,
άνοιξε πόρτα του ληστή και πόρτα του Πιλάτου
κι η πόρτα από το φόβο της άνοιξε μοναχή της.
Κοιτά δεξά, κοιτά ζερβά κανέναν δεν ηγλέπει
Κοιτά και δεξιότερα βλέπει τον Άι Γιάννη.

Αφέντη μ’ Άι Γιάννη μου και Βαπτιστή τουγιού μου
Μην είδες τον υγιόκα μου και σε διδάσκαλό σου.
Δεν έχω στόμα να σου πω, γλώσσα να σου μιλήσω
Δεν έχω χεροκάλαμο για να σου τονεδείξω.
Βλέπεις εκείνον το γυμνό τον παραπονεμένο
όπου φορεί πουκάμισο στο αίμα βουτηγμένο
όπου φορεί στην κεφαλή αγκάθινο στεφάνι
εκείνος είναι ο γιόκας σου και με διδάσκαλός μου.

Η Παναγιά πλησίασε γλυκά τον ερωτούσε
δεν μου μιλάς παιδάκι μου δεν μου μιλάς παιδί μου
τι να σου πω μανούλα μου που διάφορο δεν έχεις
κοντά στο Μέγα Σάββατο κοντά στομεσονύκτι
που θα λαλήσει ο πετεινός σημαίνουν τα επουράνια,
σημαίνει κι η Αγιά Σοφιά με τις χρυσές καμπάνες.

Όποιος το ακούει σώζεται και όποιος το λέει αγιάζει
και όποιος το καλοσκεφτεί Παράδεισο θα λάβει.
Παράδεισο και λίβανο από τον Άγιο τάφο.
Κάτω στα Ιεροσόλυμα και στου Χριστού τον τάφο
εκεί δεντρί δεν ήτανε δεντρί εφανερώθει
στην κορυφή ήταν ο Χριστός και στα κλαδιά οι Αγγέλοι
και μέσα στα χαμόκλαδα ήταν οι μάρτυρές του
που μαρτυρούσαν και έλεγαν για του Χριστού τα Πάθη
για του Χριστού τ’ αφέντη μας και του Μονογενή μας
που έχυσε το αίμα του για πινομή δική μας.

 

 

 

 

 

 

 


Το Σάββατο του Λαζάρου σε αρκετά χωριά, κορίτσια, που τα έλεγαν λαζαράκια, μάζευαν λουλούδια και στόλιζαν ένα καλαθάκι.

Την ημέρα της εορτής, κρατώντας το καλαθάκι τους, πήγαιναν σε όλα τα σπίτια του χωριού, τραγουδώντας τα κάλαντα του Λαζάρου:

Αν είναι με το θέλημα και με τον ορισμό σας
Λαζάρου την Ανάσταση να μπω στ’ αρχοντικό σας.

Σήμερον έρχεται ο Χριστός,
ο επουράνιος Θεός,
εν τη πόλει Βιθανία.
Μάρθα κλαίει και η Μαρία
Λάζαρο τον αδερφό τους,
τον γλυκό και καρδιακό τους.

Τον μοιρολογούν και λέουν,
τον μοιρολογούν και κλαίουν
τρεις ημέρες τον θρηνούσαν
και τον εμοιρολογούσαν.

Την ημέρα την τετάρτη
κίνησε ο Χριστός για να `ρτει
και εβγήκεν η Μαρία
έξω από τη Βιθανία
και εμπρός του γόνυ κλει
και τους πόδας του φιλεί.

«Αν εδώ ήσουν, Χριστέ μου,
δεν θ` απέθνησκε ο αδελφός μου
Πλην! Και τώρα ‘γω πιστεύω
και καλότατα ηξεύρω
ότι δύνασ’ αν θελήσεις
και νεκρούς να αναστήσεις».

Τον τάφο να μου δείξετε
και ‘γω τον ανασταίνω.
Τραπέζι να ‘τοιμάσετε
και ‘γω θε να πηγαίνω.
Και παρευθύς επήγαν
και τον τάφο του εδείξαν.

Παρευθύς από τον Άδη
ως εξαίσιο σημάδι
Λάζαρος απελυτρώθη,
ανεστήθη και εσηκώθη,
Λάζαρος σαβανωμένος
και με το κερί ζωσμένος.

Τότε ο Χριστός δακρύζει
και τον Άδη φοβερίζει:
<<Άδη, Τάρταρε και Χάρο,
Λάζαρο θα σου τον πάρω>>.
Δεύρο έξω Λάζαρέ μου
φίλε και αγαπητέ μου.

Επήγαν και του έδειξαν
τον τάφο του Λαζάρου
Τους είπε και εκύλησαν
τον λίθο, που ‘χε απάνου.

Εκεί Μάρθα και Μαρία
εκεί κι όλη Βηθανία.
Μαθητές και Αποστόλοι
τότε ευρεθήκαν όλοι
Δόξα το Θεώ φωνάζουν
και το Λάζαρο ξετάζουν
«Πες μας, Λάζαρε, τι είδες
εις τον Άδη, όπου πήγες;»
«Είδα φόβους, είδα ΄τρόμους,
είδα βάσανα και πόνους.
Δώστε μου λίγο νεράκι,
να ξεπλύνω το φαρμάκι
της καρδιάς, των χειλέων
και μη με ρωτάτε πλέον».

Του χρόνου πάλι νιορτάσωμε
με υγεία να σας βρούμε,
στον οίκο σας χαρούμενοι
τον Λάζαρο να πούμε.
Ή τους ήχους μας χαρούμενους πάλι να τραγουδούμε.

 

Παλιά, ένας επίτροπος κάθε εκκλησίας ή ο καντηλανάφτης ή τα παιδιά, δύο ώρες πριν την Ανάσταση έπαιρναν ένα σήμαντρο και χτυπώντας το γυρνούσαν από γειτονιά σε γειτονιά, για να ξυπνήσουν τους πιστούς για την Ανάσταση.

Τα παιδιά του χωριού αφού έχουν μαζέψει ξύλα από όλη την εβδομάδα, την παραμονή της Ανάστασης σχηματίζουν ένα βουνό από τα ξύλα και στην κορυφή έχουν ένα σκιάχτρο με ένα παλιό κουστούμι που υποτίθεται ότι είναι ο Ιούδας και την ώρα που ο ιερέας λέει το ’’Χριστός Ανέστη’’ βάζουν φωτιά και τον καίνε.

Η νύχτα γίνεται μέρα από τα πυροτεχνήματα, η καμπάνα του χωριού χτυπά συνεχώς και μάλιστα οι παλιότεροι λένε ότι όταν αυτοί ήταν μικροί δεν άφηναν 3 μερόνυχτα την καμπάνα να σταματήσει γιατί το θεωρούσαν για καλό. Ξυπνούσαν ακόμα και τη νύχτα να πάνε να την χτυπήσουν.

Τέλος να αναφέρουμε ότι στην Κρήτη το Πάσχα παλιά δεν σούβλιζαν αρνί αλλά αφού έσφαζαν ένα ρίφι ή αρνί, έκαναν διάφορα φαγητά (οφτό, αντικριστό, βραστό, κοκκινιστό, αυγολέμονο με αγκινάρες κ.α.), ενώ το γλέντι κρατούσε επί ώρες για να συνεχισθεί και την επομένη μια και τις περισσότερες χρονιές η Δευτέρα του Πάσχα ήταν παράλληλα και η γιορτή του Αϊ Γιώργη.

Όλα μια Κρήτη

rakokazano_mikri Ρακοκάζανα
σ' όλη την Κρήτη...

maxairi_mikro Κρητικό μαχαίρι
εις τους αιώνες...

madinada Μαντινάδες
για κάθε στιγμή...

Ζει στην Κρήτη

agriogatos_mikros Ο αγριόγατος
της Κρήτης...

kri_kri_mikro Αίγαγρος
της Κρήτης...

gupaetos_mikros Γυπαετός
ή κοκκαλάς...

Αξίζει να πάτε

ruvas Δάσος του Ρούβα 
στη Γέργερη...

neraidospilios Νεραϊδόσπηλιος
στους Αστρακούς...

venizelos Θέρισο
 Χανίων...

Κρητών Βίος

wedding-in-crete Συνήθως οι νέοι και οι νέες της Κρήτης παντρεύονται με αγάπη και αν δεν το εγκρίνει ο πεθερός και η πεθερά, το ζευγάρι «κλέβεται», δηλαδή ο γαμπρός...
songsΚι όντεν η νύκτα η δροσερή κάθ’ άνθρωπο αναπεύγει και κάθε ζό να κοιμηθεί τόπο να βρεί γυρεύγει, ήπαιρνε το λαγούτον του κι εσιγανοπορπάτει, κ’ εκτύπα...

Κρήσσα Γη

canyonsΠολλά μικρά και μεγάλα φαράγγια είναι διάσπαρτα σ’ όλο την Κρήτη δημιουργώντας ένα εντυπωσιακό και ενδιαφέρον για τους περιπατητές ανάγλυφο η δημιουργία...
mountain-bike Το ποδήλατο βουνού (mountain bike) είναι ένα ποδήλατο ειδικά κατασκευασμένο για κίνηση μακριά από τους δρόμους της πόλης, σε έδαφος δύσβατο και με...

Κρητών Γεύσεις

ofto-antikristo Του συντρόφου του ό Πάτροκλος κείνα πού του 'πε πιάνει.Κι αυτός κρεατοκούτσουρο μεγάλο τότες βάνει έκειά στη φέξη της φωθιάς, αίγας κι αρνιού την πλάτη...
raki-tsikoudia Όλον τον Νοέμβρη η Κρήτη απ' άκρη σ' άκρη γύρω από ένα καζάνι μαζεύεται. Όχι για να αποστάξει τα στράφυλά της μόνο, αλλά για να βγάλει και το απόσταγμα...