1o_portalr

GreekEnglish (United Kingdom)
Login Register

Κλήδονας

«ο δε κληδών ουκ έχει το ιώτα, επειδή ουκ έστιν από του κληϊζω, αλλ' από του κλω, του σημαίνοντος το καλώ, γέγονε κλήσω και κληδών",φήμη, φωνή περιέχουσα πρόρρησιν, μήνυμα, υπόδειξιν περί μέλλοντος, γεν. φωνή, ρήσις μαντική, παρ' Ομήρω εν τη σημασία ευτυχίας μήνυμα εκ λόγου συναγόμενον.....»

Παυσανίας

ΚλήδοναςΟ «Κλήδονας» είναι μια λαϊκή μαντική διαδικασία, από τις πιο τελετουργικές όλων των παραδόσεων του τόπου μας, σύμφωνα με τον οποίο αποκαλύπτεται στις άγαμες κοπέλες η ταυτότητα του μελλοντικού τους συζύγου.

Η λέξη «κλήδων» υπάρχει από την εποχή του Ομήρου και ονομάζεται η προφητεία, ο συνδυασμός τυχαίων και ασυνάρτητων λέξεων που ακούγονται κατά τη διάρκεια μαντικής τελετής στον οποίο και αποδιδόταν προφητική σημασία.

Η πρώτη γραπτή περιγραφή ανέρχεται στους βυζαντινούς χρόνους.

Την ημέρα του Αη-Γιαννιού, στις 24 Ιουνίου, οι ανύπανδρες κοπέλες μαζεύονται σε ένα από τα σπίτια του χωριού, όπου αναθέτουν σε κάποιο μέλος της συντροφιάς, συνήθως σε μια «Μαρία» της οποίας και οι δύο γονείς είναι εν ζωή, να φέρει από το πηγάδι ή την πηγή το «αμίλητο νερό».

Ονομάζεται έτσι γιατί η εν λόγω κοπέλα και η συνοδεία της πρέπει να ολοκληρώσουν την αποστολή αυτή, τηρώντας απόλυτη σιωπή.

Όταν επιστρέψουν στο σπίτι όπου τελείται ο κλήδονας, το νερό αδειάζεται σε πήλινο -ως επί το πλείστον- δοχείο, στο οποίο η κάθε κοπέλα ρίχνει ένα αντικείμενο, το λεγόμενο ριζικάρι.

Συνήθως, πρόκειται για κάποιο προσωπικό αντικείμενο, συχνά μάλιστα πολύτιμο.

Στη συνέχεια το δοχείο σκεπάζεται με κόκκινο ύφασμα, το οποίο δένεται γερά με ένα κορδόνι ("κλειδώνεται") και τοποθετείται σε ανοιχτό χώρο.

«Κλειδώνουμε τον κλήδονα με τ' Αγιαννιού τη χάρη,
κι όποια 'χει καλό ριζικό να δώσει να τον πάρει».

Εκεί παραμένει όλη τη νύχτα υπό το φως των άστρων. Οι κοπέλες επιστρέφουν ύστερα στα σπίτια τους. Λέγεται ότι τη νύχτα αυτή θα δουν στα όνειρα τους το μελλοντικό τους σύζυγο. Ανήμερα του Αϊ-Γιαννιού, αλλά πριν βγει ο ήλιος -ώστε να μην εξουδετερωθεί η μαγική επιρροή των άστρων-, η κοπέλα που έφερε το νερό της προηγουμένης φέρνει μέσα στο σπίτι το αγγείο.
Το μεσημέρι, ή το απόγευμα, μαζεύονται πάλι οι ανύπανδρες κοπέλες. Αυτήν τη φορά όμως μπορούν να συμμετέχουν και παντρεμένες γυναίκες, συγγενείς και γείτονες και των δύο φύλων, καλεσμένοι για να παίξουν το ρόλο μαρτύρων της μαντικής διαδικασίας.
Καθισμένη στο κέντρο της συντροφιάς, νεαρή ανασύρει ένα-ένα από το αγγείο τα αντικείμενα, που αντιστοιχούν στο "ριζικό" κάθε κοπέλας και μια άλλη, κάποια που έχει ποιητικό ή μαντικό ταλέντο απαγγέλλει ταυτόχρονα τυχαίες μαντινάδες.
Κλήδονας
«Ανοίγουμε τον κλήδονα με τ' Αγιαννιού την χάρη,
και όποια έχει καλό ριζικό σήμερα ναν το πάρει»

Μαντινάδες που είναι επηρεασμένες απλώς και μόνο από τη θέα του ριζικαριού, αφού η μαντιναδολόγος δεν ξέρει σε ποιον ανήκει το κάθε ριζικάρι. Η μαντινάδα που αντιστοιχεί στο ριζικάρι της κάθε κοπέλας θεωρείται ότι προμηνάει το μέλλον της και σχολιάζεται από τους υπόλοιπους, που προτείνουν τη δική τους ερμηνεία σε σχέση με την ενδιαφερόμενη. 

Μερικά από τα δίστιχα είναι:

Σαν μάθει ο σκύλος γράμματα
κι η γάτα να διαβάζει,
Τότε και συ θα παντρευτείς
να κάνει ο κόσμος χάζι

Τα φρύδια σου στενά-στενά
κασάπικα μαχαίρια,
το ένα με σφάζει στην καρδιά
και τ' άλλο στα τζιγέρια

θα πάρεις άντρα όμορφο
με αετίσιο μάτι,
Το ριζικό του κλήδονα
τον λέει......... ακαμάτη

Αγάπησα ένα μικρό-μικρό
και ντελικάτο,
όταν γυρίσω να το δω
ρίχνει τα μάτια κάτω.

Κλήδονας

Μετά που θα βγουν όλα τα ριζικάρια από το αγγείο, η νεαρά χύνει το νερό του αγγείου μέσα σε ένα πηγάδι σταυρωτά και στη συνέχεια το σκεπάζει με ένα κόκκινο πανί. Το μεσημέρι ή τα μεσάνυκτα οι κοπέλες, ενίοτε και νεαροί, σηκώνουν προσεκτικά το πανί, ώστε να μη δει φως το νερό του πηγαδιού, και βάζουν μέσα το κεφάλι τους.

Η κοπέλα που μετέφερε το νερό με ένα καθρέπτη κατεβάζει τις ακτίνες του ήλιου ή του φεγγαριού μέσα στο πηγάδι και οι κοπέλες ρίχνοντας με ειδικό τρόπο μια – μια τα ριζικάρια τους μέσα στο πηγάδι και εκεί στα κύματα του νερού του πηγαδιού βλέπουν υπερφυσικά ή μεταφυσικά φαινόμενα, τα οποία επεξηγούν μετά οι μεγαλύτερες και μυημένες γυναίκες, όπως επίσης και αγαπημένα πρόσωπα που έχουν πεθάνει ή το πρόσωπο που θα παντρευτούν κ.α.

Λέγεται επίσης ότι ανάλογο με το πρώτο πρόσωπο που θα δουν αυτοί που είχαν σκύψει το πηγάδι μετά που θα βγάλουν έξω το κεφάλι τους θα τους σημαδέψει μια ζωή.

Προς το σούρουπο, όταν τελειώσει η μαντική διαδικασία, η κάθε κοπέλα γεμίζει το στόμα της με μια γουλιά αμίλητο νερό και στέκεται μπροστά σε ανοιχτό παράθυρο, έως ότου ακούσει το πρώτο ανδρικό όνομα. Λυτό πιστεύεται ότι θα είναι και το όνομα του άνδρα που θα παντρευτεί.

Μετά το τέλος όλης αυτής της διαδικασίας στήνεται μεγάλο γλέντι στο οποίο συμμετέχει όλο το χωριό.

Τη μπόρτα των ονείρω σου του Κλήδονα το βράδυ
ας’ ανοιχτή νάρθω να μπώ να νειρευτούμε ομάδι.

Πιστεύω εις τον Κλήδονα και εις το ριζικάρι,
γιατί εκειά μ’ αγάπησε βουνίσιο παλικάρι.

Το έθιμο του Κλήδονα θέλει και μια Μαρία,
νάναι μικρή κι απάντρευτη κι αγνή σαν Παναγία.

Τα μυστικά του Κλήδονα κρατώ καλά κρυμμένα,
μέσα στα βάθη της καρδιάς, που έβαλα για σένα.

Το μήλο σου απ’τον Κλήδονα τ’Άη-Γιαννιού τη μέρα,Τελείωνοντας με Γλέντι
το βγάλανε και μούπανε πως θα φορέσεις βέρα.

Στον Κλήδονα παράγγειλα την αγαπώ να φέρει,
και το χατήρι μούκανε άσπρο μου περιστέρι.

Μπόλικα ψώματα γροικώ τη μέρα του Κληδόνου,
μα στη βουλή μας τα γροικώ ολοχρονίς του χρόνου.

Φέρτε τ’ αμίλητο νερό νεράιδες του Κληδόνου,
κι ας τάξουμε στη χάρη του ν’άρθουμε και του χρόνου.

Θα πιώ τ’ αμίλητο νερό του Κλήδονα απόψε,
κ’απ τσι καρδιάς μου τους ανθούς, όποιο θελήσεις κόψε.

Εγώ το κακορίζικο στον Κλήδονα πηγαίνω
να βρω το ταίρι που ζητώ, που χρόνια περιμένω.

Την παραμονή της γιορτής των γενεθλίων του Αγίου Ιωάννη, εκτός από την τέλεση του κλήδονα, οι κάτοικοι του χωριού ανάβουν φωτιές, τις λεγόμενες «μπουμπούνες». Μια μεγάλη φωτιά στήνεται στην πλατεία του χωριού ή σ' ένα μέρος ανοιχτό, ώστε να φαίνεται από παντού.

Άλλες μικρότερες φωτιές ανάβουν σε όλους τους μαχαλάδες προσπαθώντας ο κάθε ένας να ανάψει την μεγαλύτερη φωτιά, πάνω από τις οποίες πηδάνε όλοι οι κάτοικοι του χωριού. Έλεγαν ότι αν πηδούσαν 3 φορές θα έφευγαν οι ψύλλοι και οι κοριοί.

Όλα μια Κρήτη

rakokazano_mikri Ρακοκάζανα
σ' όλη την Κρήτη...

maxairi_mikro Κρητικό μαχαίρι
εις τους αιώνες...

madinada Μαντινάδες
για κάθε στιγμή...

Ζει στην Κρήτη

agriogatos_mikros Ο αγριόγατος
της Κρήτης...

kri_kri_mikro Αίγαγρος
της Κρήτης...

gupaetos_mikros Γυπαετός
ή κοκκαλάς...

Αξίζει να πάτε

ruvas Δάσος του Ρούβα 
στη Γέργερη...

neraidospilios Νεραϊδόσπηλιος
στους Αστρακούς...

venizelos Θέρισο
 Χανίων...

Κρητών Βίος

easter Τα έθιμα στην Κρήτη είναι ατέλειωτα ακόμα και για το Πάσχα, τα περισσότερα από αυτά διατηρούνται μέχρι και σήμερα.  Όλη την Μεγαλοβδομάδα οι...
sheep-shearingΣτην Κρήτη ένα από τα έθιμα που κυριαρχεί είναι αυτό της «κουράς των προβάτων». Το ξαλάφρωμα δηλαδη των προβάτων από το τρίχωμα τους για να μην υποφέρουν...

Κρήσσα Γη

canyonsΠολλά μικρά και μεγάλα φαράγγια είναι διάσπαρτα σ’ όλο την Κρήτη δημιουργώντας ένα εντυπωσιακό και ενδιαφέρον για τους περιπατητές ανάγλυφο η δημιουργία...
climbingΑνάμεσα στα πιο ψηλά βουνά της Ελλάδας, η Κρήτη προσφέρει μοναδικά μέρη που ενδείκνυνται για αναρρίχηση. Τα βουνά και τα φαράγγια που υπάρχουν στο...

Κρητών Γεύσεις

herbs Τα αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά της Κρήτης. Τα κυριότερα είδη στα οποία γίνεται εκμετάλλευση σήμερα είναι: ο Δίκταμος η Μαλοτίρα η Ρίγανη η...
kalitsounia Οι Κρήτες, για δεκαετίες, ήταν οι πιο υγιείς και μακροβιότεροι κάτοικοι μεταξύ των Ελληνικών περιοχών και των λαών της Μεσογείου, γεγονός που αποδίδεται...